Best View in Explorer 9+, Firefox 4+, Chrome 10+ or Opera 11+;
Download the new version and install:
فراخوانی ...
 
یکشنبه 29 مهر 1397 | الاحد 10 صفر 1440 | Sunday 21 October 2018
عملیات روانی
تلاش اندیشکده آمریکایی برای تخریب آینده ائتلاف تهران-مسکو +عکس نسخه چاپی RSS
  • تلاش اندیشکده آمریکایی برای تخریب آینده ائتلاف تهران-مسکو +عکس تلاش اندیشکده آمریکایی برای تخریب آینده ائتلاف تهران-مسکو +عکس
    شنبه 30 دی 1396 ساعت 13:48

    کارشناس آمریکایی شورای آتلانتیک با ارائه فرضیه های تخیلی و با این استدلال که خاک روسیه در تیررس موشک های ایران است تلاش می کند تا موفقیت های ائتلاف تهران-مسکو را کم رنگ کند.  اعلام رسمی شکست داعش توسط سردار قاسم سلیمانی،

    پرچم های ایران و روسیه

    کارشناس آمریکایی شورای آتلانتیک با ارائه فرضیه های تخیلی و با این استدلال که خاک روسیه در تیررس موشک های ایران است تلاش می کند تا موفقیت های ائتلاف تهران-مسکو را کم رنگ کند.

     اعلام رسمی شکست داعش توسط سردار قاسم سلیمانی، علاوه بر خبر خوش پایان کار ائتلاف غربی-عربی-تروریستی برای منطقه، خبر بد آغاز یک ائتلاف ایرانی-روسی را هم برای غربی ها داشت. این ائتلاف با حضور سوریه و همکاری یک خط در میان ترکیه عملاً معادلات غرب آسیا (خاورمیانه) را به نفع خود بازنویسی کرد و شکست دیگری را برای پروژه نظم نوین آمریکایی در منطقه رقم زد.

    تشکیل ائتلاف استراتژیک میان تهران و مسکو به شکلی که در سوریه مشاهده شد، بدون شک یکی از پیامدهای بحران سوریه بود و از همان روزهای اول نیز توجه کارشناسان غربی را به خود جلب کرد. چه بسا انگیزه ائتلاف غربی-عربی در حمایت از معارضان و تروریست ها در سوریه نیز با هدف کاهش ابعاد این بلای «خودکرده بی تدبیر» طی ماه های اخیر رنگ باخته و ائتلاف ضدسوری به این نتیجه رسیده باشد که به جای کمک به تحکیم ائتلاف استراتژیک ایرانی-روسی بهتر است عطای معارضان و داعشی ها را به لقای آن ها ببخشد.

    به هر تقدیر، واقعیت جدید در غرب آسیا (خاورمیانه) نقش تعیین کننده ائتلاف شرقی و نظم نوین مدنظر آن در منطقه است و کارشناسان غربی نیز به نوبه خود تلاش می کنند تا ماهیت این ائتلاف، اهداف و منافع آن، و حرکت بعدی محور ایرانی-روسی را واکاوی کنند. یکی از اندیشکده های آمریکایی که طی چند روز گذشته به این موضوع توجه کرده، شورای آتلانتیک است که در گزارشی تحت عنوان «شریک یا رقیب[۱]؟» به قلم «جان هربست» مدیر «مرکز امور اوراسیای دینو پاریسیو» در این اندیشکده به موضوع «آینده دوگانه قدرت ایران-روسیه در خاورمیانه» پرداخته است.

    آن چه در ادامه این گزارش می خوانید گزیده ای از مهم ترین نکات گزارش شورای آتلانتیک است. لازم به ذکر است که مشرق صرفاً جهت اطلاع نخبگان و تصمیم گیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاه های اندیشکده های غربی این گزارش را منتشر می کند و دیدگاه ها، ادعاها و القائات این گزارش لزوماً مورد تأیید مشرق نیست.

    گذشته روابط ایران و روسیه

    شورای آتلانتیک در ابتدای گزارش خود تاریخچه نسبتاً مفصلی را از روابط پرفراز و نشیب میان ایران و روسیه ارائه می دهد و عقبه این روابط را در دورانی می داند که «تاجران و جنگ جویان وایکینگ برای اولین بار مسیرهای تجاری از دریای بالتیک تا دریاهای سیاه و مازندران را افتتاح کردند.» با این وجود، «نیروهای روسی، معمولاً قزاق، که از آستاراخان به سمت جنوب پیش روی می کردند، در قفقاز با پارس ها مواجه شدند و به این ترتیب اولین جنگ پارسی-روسی در دهه ۱۶۳۰ شکل گرفت.»

    چنان که اندیشکده شورای آتلانتیک توضیح می دهد، طی قرن های بعد نیز حملات روس ها علیه ایران ادامه پیدا کرد و نهایتاً انگلیسی ها که از نزدیک شدن روسیه به «نگین تاج» استعماری خود یعنی هند هراسان بودند، به مخالفت با این پیش روی ها برخاستند. نتیجه این تقابل ها در اواخر قرن نوزدهم، تقسیم ایران به دو قسمت شمالی (تحت کنترل روس ها) و جنوبی (تحت کنترل انگلیسی ها) بود. این کشمکش ها تا اواسط قرن بیستم و در جریان جنگ جهانی دوم نیز ادامه پیدا کرد و موجب شد تا ایرانی ها از روس ها و انگلیسی ها دل خوشی نداشته باشند.

    تانک تی-۲۶ ارتش شوروی در خیابان های تبریز؛ اشغال برخی از شهرهای ایران موجب دشمنی ایرانی ها با شوروی شد

    «جان هربست» توضیح می دهد که انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ از جنبه های مختلفی منحصربه فرد بود و «خاورمیانه را به لرزه درآورد.» از جمله این جنبه ها، اسلامی بودن انقلاب ایران بود. به رغم آن که منطقه غرب آسیا (خاورمیانه) عمیقاً اسلامی بود، اما تحولات عمده در دنیای عرب و منطقه گسترده تر غرب آسیا (خاورمیانه) تا پیش از انقلاب در ایران، تحت تأثیر نیروهای سکولار اتفاق می افتاد. این در حالی بود که انقلاب ایران ماهیتی دینی و اسلامی داشت و توانست معادلات قبلی منطقه را به کلی به هم بریزد. به عبارت دیگر، «پیروزی [آیت الله] خمینی» نشان دهنده احیای اکتیویسم سیاسی به دست نیروهای اسلامی بود.

    نویسنده گزارش معتقد است علاوه بر تضاد ماهیتی میان ایدئولوژی های ایرانِ اسلامی و شورویِ کمونیست، برخی اختلافات ژئوپلتیک نیز مانع برقراری روابط میان دو کشور می شد. به عنوان نمونه، حمله دوم شوروی به افغانستان در سال ۱۹۷۹ نیز اتفاق دیگری بود که غرب آسیا (خاورمیانه) را به لرزه درآورد. این اتفاق از آن جایی بر روابط ایران و مسکو تأثیرگذار بود که اولاً دولتی کمونیست را در کشور «اسلامی» افغانستان روی کار آورد و دوماً عملاً پای نیروهای شوروی را به مرزهای ایران کشاند. حمایت های شوروی از صدام نیز عامل ژئوپلتیک دیگری بود که برقراری روابط میان این کشور با ایران را دشوار می کرد.

    بازگشت امام خمینی به وطن پس از ۱۵ سال تبعید؛ شورای آتلانتیک، انقلاب اسلامی ایران را لرزه ای بر اندام غرب آسیا (خاورمیانه) توصیف می کند

    دوره گذار: از فروپاشی شوروی تا توافق هسته ای

    شورای آتلانتیک، فروپاشی شوروی در اواخر سال ۱۹۹۱ را «مرگ اتحاد شوروی و ایدئولوژی کمونیستی آن» توصیف می کند و این اتفاق را به معنای برداشته شدن مانع ایدئولوژی بر سر راه روابط میان ایران و روسیه می داند، چراکه «روسیه دیگر آن کشوری نبود که بی خدایی را ترویج می کرد.» به علاوه، منافع مشترک ایران و روسیه در مسائلی مانند مخالفت با آمریکا، بهره برداری از دریای مازندران و مبارزه با طالبان در افغانستان نیز برخی از موانع ژئوپلتیک را از میان برداشت.

    هربست تشریح می کند که طی سال های بعد، روابط میان دو کشور به رغم بالا و پایین های بسیار، هیچ گاه قطع نشد. چنان که وی خاطرنشان می کند، اگرچه «بوریس یلتسین» اولین رئیس جمهور فدراسیون روسیه بین سال های ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۹ و سید محمد خاتمی رئیس جمهور ایران بین سال های ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵ تا اندازه ای به برقراری روابط با آمریکا و غرب گرایش نشان می دادند، اما این روابط هیچ گاه پایدار نبود و با روی کار آمدن پوتین در روسیه و محمود احمدی نژاد در ایران، چشم انداز برقراری روابط گرم میان این دو کشور و آمریکا به طور کلی از بین رفت.

    کارشناس اندیشکده شورای آتلانتیک، برنامه هسته ای ایران و مذاکرات منجر به توافق هسته ای را یکی دیگر از دوره هایی می داند که روابط میان تهران و مسکو را در بوته آزمایش قرار داد. روسیه در ابتدا علاقه ای به مقابله با برنامه هسته ای ایران نداشت و مانند کشورهای اروپایی آن را تهدیدی علیه خود قلمداد نمی کرد. مسکو حتی بارها مقابل تلاش های مکرر آمریکا برای محکوم کردن برنامه هسته ای ایران در سازمان ملل نیز ایستاد و در کنار چین، قطع نامه های پیشنهادی آمریکا را وتو کرد.

    با این وجود، تحت فشارهای آمریکا و رفته رفته کشورهای اروپایی، پوتین تصمیم گرفت تا نقش میانجی را میان ایران و کشورهای غربی ایفا کند تا به این ترتیب هم روابط دوجانبه با ایران را حفظ و هم در نظر کشورهای اروپایی، بازیگری تأثیرگذار در عرصه بین المللی جلوه کند. به رغم اِعمال برخی فشارها از سوی روسیه علیه ایران با هدف متقاعد کردن تهران به حل وفصل موضوع هسته ای، مسکو هم چنان در جهت جلوگیری از تیرگی روابط با تهران نیز تلاش می کرد و در نتیجه، روابط میان دو کشور از آزمایش هسته ای جان سالم به در برد.


    سوریه: نقطه عطف روابط دوجانبه

    نویسنده، بحران سوریه را یکی از زمینه هایی می داند که روابط تهران و مسکو را وارد مرحله جدیدی کرد. هربست توضیح می دهد که اگرچه هم زمان شدن حل مسئله هسته ای ایران با تصمیم پوتین مبنی بر تشدید دخالت روسیه در بحران سوریه در دفاع از حکومت بشار اسد صرفاً اتفاقی بود، اما هم زمانی این تصمیم با دیدار پوتین و آیت الله خامنه ای به هیچ عنوان اتفاقی نبود. پوتین و رهبر ایران در این مذاکرات به توافق رسیدند تا از حکومت بشار اسد حمایت و همکاری ها میان تهران و مسکو را در این زمینه تقویت کنند.

    هربست تأکید می کند که روسیه نیز مانند ایران منافع مهمی در سوریه و به خصوص در حکومت بشار اسد دارد. دمشق قدیمی ترین شریک مسکو در غرب آسیا (خاورمیانه) و میزبان پایگاه دریایی این کشور در طرطوس است. خانواده اسد از دهه ۱۹۶۰، زمانی که حافظ اسد ابتدا وزیر دفاع سوریه و سپس رئیس جمهور این کشور شد، با روسیه شریک بوده اند. به اعتقاد نویسنده، مسکو هم چنین با انقلاب های رنگی غرب که منجر به سرنگونی دولت های بین المللی می شوند به شدت مخالف است و بنابراین روابط میان روسیه و سوریه به نوعی عنصر ایدئولوژیک نیز دارد.

    به این ترتیب تهران و مسکو پاییز سال ۲۰۱۱ و زمانی که معارضان مسلح برای اولین بار به مبارزه با حکومت اسد برخاستند، از حکومت سوریه دفاع کردند، و به ادعای هربست، هر دو کشور ابتدا سلاح و سپس مستشار در اختیار دولت اسد قرار دادند. این حمایت ها طی سال های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ و تحت تأثیر نگرانی دو کشور از احتمال سقوط بشار اسد، شدت بیش تری پیدا کرد و روسیه نهایتاً تصمیم گرفت عملیات هوایی بر فراز سوریه را آغاز کند؛ تصمیمی که تا اندازه ای نتیجه عدم حضور گسترده آمریکا در سوریه بود.

    اوباما که بعد از سیاست ناموفقش در لیبی (و سرنگون کردن معمر قذافی که منجر به ظهور و گسترش گروه های افراط گرای سلفی در این کشور شد) حاضر نبود علناً در سوریه دخالت و بشار اسد را سرنگون کند، به روسیه اجازه داد تا با انجام یک سری عملیات هوایی موفق، از شکست اسد جلوگیری کند و ارتش سوریه را در پس گرفتن مناطق تحت اشغال معارضان یاری دهد. موفقیت مسکو در سوریه آن چنان تأثیرگذار بود که وجهه این کشور را در جهان عرب و حتی در چشم عربستان و اماراتی که حامی گروه های سلفی معارض در سوریه بودند نیز تحت تأثیر قرار داد.

    گزارش یورونیوز درباره روابط استراتژیک ایران و روسیه (زبان فارسی)

    نویسنده گزارش معتقد است حمایت روسیه از حکومت بشار اسد، علاوه بر تأمین منافع مسکو، به نوعی به تقویت یا دست کم حفظ روابط با تهران نیز کمک می کند. وی این گونه استدلال می کند که روسیه اگرچه از فاصله گرفتن کشورهای عربی از واشینگتن و گرایش آن ها به سوی مسکو استقبال می کند، اما این مسئله نمی تواند خدشه ای به روابط روسیه با ایران وارد کند، چراکه کشورهای عربی هر قدر هم که پوتین را به خاطر شجاعتش در سوریه تحسین کنند، باز هم نمی توانند با حمایت رئیس جمهور روسیه از بشار اسد کنار بیایند و بنابراین این نقطه اختلاف منافع میان ایران و روسیه جایی برای تبدیل شدن به یک شکاف را ندارد.

    به علاوه، مسکو یک نگرانی مهم در مورد حل وفصل برنامه هسته ای ایران به روش پیشنهادی کشورهای غربی داشت. روسیه نگران بود که برداشته شدن تحریم های اقتصادی غرب علیه ایران منجر به نزدیک شدن تهران به کشورهای غربی و به خصوص آمریکا، و فاصله گرفتن ایران از روسیه شود. این در حالی بود که حمایت شدید ایران از بشار اسد و منافع مشترک دو کشور در سوریه این نگرانی مسکو را رفع و تضمین می کرد که روابط تهران با کشورهای غربی به این سادگی ها رو به گرمی نخواهد گذاشت.

    استدلال های عجیب برای یک نتیجه گیری عجیب تر

    مدیر مرکز اوراسیای اندیشکده شورای آتلانتیک در بخش انتهایی گزارش خود می نویسد: «روابط میان تهران و مسکو در دوره پساشوروی، و بیش از پیش با رسیدن ولادیمیر پوتین به ریاست جمهوری روسیه در سال ۲۰۰۰، از منظر نزدیکی و پایداری بسیار چشم گیر بوده است. نشست ماه مارس سال ۲۰۱۷ میان پوتین و روحانی رؤسای جمهور دو کشور نیز انعکاسی از همین واقعیت بود. دو طرف در این نشست بر ادامه اقدامات مشترک خود در سوریه تأکید، حمایت خود را از توافق هسته ای اظهار، مخالفت خود را با تحریم های یک جانبه ابراز و نگرانی خود را در مورد حفظ تمامیت ارضی عراق اعلام کردند.»

    هربست می نویسد ایران و روسیه حدود ۴۰۰ سال است که همسایه هایی با دو فرهنگ، دو دین و دو دیدگاه سیاسی بسیار متفاوت با یک دیگر هستند و در این مدت، امپراتوری روسیه بارها در کشورگشایی هایش به سمت جنوب، تهران را تحت فشار گذاشته و ایرانی ها به این کشور به عنوان یک دشمن نگاه کرده اند. با این وجود، دوره پساشوروی در روابط دو کشور، متفاوت و بارز است و بالا و پایین هایی که داشته، اگرچه واقعی، اما کوچک بوده اند. به اعتقاد کارشناس شورای آتلانتیک دلیل این همکاری ادامه دار نیز واضح و مشخص است: هر دو کشور آمریکا را دشمن اصلی خود می دانند.

    ماهیت روابط ایران و روسیه، استراتژیک و مبتنی بر منافع مشترک است، نه مذهبی یا فرهنگی

    کارشناس آمریکایی شورای آتلانتیک، از این نقطه گزارش به بعد، سناریوهایی کاملاً فرضی را کنار هم می چیند و نهایتاً از همه آن ها نتیجه دل خواه خود را می گیرد. وی به رغم تکرار زمینه های ایدئولوژیک و ژئوپلتیک روابط میان ایران و روسیه می نویسد دشمنی دو کشور علیه آمریکا را نباید یک پیش فرض ثابت تصور کرد. این کارشناس آمریکایی معتقد است اگرچه این دشمنی یکی از شاخصه های سیاست خارجی ایران از سال ۱۹۷۹ بوده و ایرانی ها آمریکا را به خاطر سلطنت شاه و کودتا علیه مصدق مقصر می دانند، اما «هیچ تاریخ طولانی مدتی از درگیری یا حتی تنش میان ایران و آمریکا وجود ندارد.»

    نویسنده حوادث پس از انتخابات سال ۲۰۰۹ در ایران را نشان دهنده «خسته شدن تعداد زیادی از ایرانی ها از حکومت مذهبی این کشور» می داند و مدعی می شود اکثر نظرسنجی ها نشان می دهند اکثریت مردم ایران از دوستی با آمریکا استقبال می کنند. وی سپس نتیجه می گیرد که اگر یک رئیس جمهور واقعاً لیبرال در ایران روی کار بیاید یا دولتی سکولار در این کشور به قدرت برسد، انگیزه روابط با روسیه نیز از بین خواهد رفت و آمریکا می تواند مانند گذشته، هم زمان، با کشورهای عربی سنی در خلیج فارس، اسرائیل و ایران روابط خوب داشته باشد.

    هربست از سوی دیگر روابط میان مسکو و واشینگتن را تئوریزه می کند و معتقد است صرف نظر از دوره جنگ سرد با شوری (که در آن جا هم عنصر ایدئولوژی اهمیت زیادی داشت) روابط میان آمریکا و روسیه عمدتاً «کارآمد» (اگر نگوییم «صمیمی») بوده است. کارشناس شورای آتلانتیک تأکید دارد که گرمی می تواند به این روابط دوجانبه نیز بازگردد. وی سپس مدعی می شود سیاست خارجی پوتین در حال حاضر دارد به اقتصاد روسیه ضربه می زند و بنابراین باید انتظار تغییر در این زمینه را داشت.

    موشک های ایران، تهدیدی برای روسیه؟

    مدیر مرکز اوراسیای اندیشکده شورای آتلانتیک نهایتاً بر اساس این سناریوهای فرضی نتیجه گیری می کند که «در آینده نه چندان دور، اهمیت محور مسکو-تهران کاهش پیدا خواهد کرد. با این حال، تا آن زمان، باید انتظار داشته باشیم همکاری میان دو کشور افزایش پیدا کند و بنابراین بعید است که مثلاً یک رئیس جمهور جدید در آمریکا بتواند مسکو را متقاعد کند تا توافق هسته ای با ایران را اصلاح نماید. بعد از این [کاهش اهمیت روابط دوجانبه،] استراتژیست های روسیه ممکن است از خودشان بپرسند چرا مسکو به تهران کمک کرد تا برنامه هسته ای و موشک های بالستیک خود را تقویت کند.»

    گزارش اندیشکده شورای آتلانتیک پایان کاملاً غیرمنتظره ای دارد که با استدلالی عجیب همراه است. نویسنده گزارش با اشاره به این که موشک ایرانی «عماد می تواند کلاهکی هسته ای را به نقطه ای تا عمق جنوب روسیه حمل کند و هم زمان با ساخت موشک های قدرتمندتر توسط ایران، بخش اعظم روسیه در تیررس این موشک ها قرار می گیرد»، بدون آن که هیچ دلیلی برای دشمنیِ منجر به جنگ میان ایران و روسیه و یا پایان دشمنی این دو کشور با آمریکا بیان کند، گزارش خود را این گونه پایان می دهد: «دلیلی وجود ندارد که زمینه های عمدتاً مساعد همکاری میان دو کشور، بعد از ناپدید شدن سیاست های خصمانه ضدآمریکایی آن ها، باز هم ادامه پیدا کند.»

    روابط نظامی ایران و روسیه نیز در سایه روابط سیاسی، گسترش پیدا کرده است

    این استدلال های متفرق و نتیجه گیری های نامربوط، بر خلاف آن چه که نویسنده گزارش شورای آتلانتیک می خواسته، اتفاقاً بر کارآمدی ائتلاف استراتژیک میان ایران و روسیه تأکید دارند؛ واقعیتی که پیروزی بر داعش در سوریه نیز به خوبی آن را به نمایش گذاشت. هربست بر خلاف اغلب کارشناسان دیگر آمریکایی، بر اختلافات مذهبی و فرهنگی میان ایران و روسیه تأکید دارد و دشمنی مردم ایران با دولت آمریکا را سطحی و کوتاه مدت تصور می کند.

    این در حالی است که حتی کارشناسان آمریکایی نیز اذعان دارند که روابط روسیه و ایران از جنس روابط تهران با حزب الله نیست و جنبه های دینی یا فرهنگی ندارد، بلکه صرفاً بر اساس منافع مشترکی است که از جمله در سوریه تا حد زیادی محقق هم شده اند. در سوی مقابل، دشمنی ایران با آمریکا حتی اگر صرفاً «عمری» چنددهه ای داشته باشد، اما «عمقی» چندده برابر اختلافات با روسیه (و نه شوروی) دارد.

    واقعیت این است که همکاری استراتژیک میان تهران و مسکو با پیروزی های این ائتلاف در سوریه تقویت شده و رو به گسترش خواهد گذاشت، و اگرچه نمی توان آینده ای یکنواخت و بدون افت و خیز را برای آن متصور بود، اما بدون شک «قرار گرفتن خاک روسیه در تیررس موشک های ایران» نیز استدلال قانع کننده ای برای پیش بینی یک آینده تیره و تار برای روابط دو کشور نیست.


    [۱] Partners or Competitors? The Future of the Iran-Russia Power Tandem in the Middle East Link

    منبع: مشرق



    گزارش
    شماره مطلب: 24585
    دفعات دیده شده: 625 | آخرین مشاهده: 7 ساعت پیش